Gekookt en getemperd plaatmateriaal: Waarom keert vlakheid terug?
Wat moet deze beugel doen?
Drie functies, en het dunste onderdeel draagt ze allemaal.
De verticale plaat draagt het venster. Het tegenoverliggende onderdeel gaat door de opening heen, dus het venster moet precies de juiste afmeting en positie hebben, en de plaat rondom het venster moet voldoende vlak blijven zodat het tegenoverliggende onderdeel niet vastloopt bij het insteken. De wanden van het venster zijn het dunste metaal in het onderdeel, waardoor ze het meest gevoelig zijn voor alles wat voor en na het snijden gebeurt.
De basisflens positioneert de beugel. Deze rust op de machinebeugel, dus de onderzijde vormt het montagevlak en de interne trede positioneert de beugel tegen een tegenoverliggende functie. Als de flens niet vlak is, wiebelt de beugel en wordt elke meting op de machine uitgevoerd vanaf een bewegende referentie.
De hardheid draagt de slijtage. Het onderdeel wordt gehard en getemperd tot de hardheid die op de tekening is aangegeven, wat verklaart waarom het onderdeel tijdens gebruik niet vervormt en waarom de randen van het venster hun vorm behouden nadat het tegenoverliggende onderdeel er duizend keer doorheen is gegaan.
Waarom is een dunne plaat het moeilijkst om na warmtebehandeling vlak te houden?
De grondstof bevat al spanningen voordat iemand ook maar een machine aanraakt.
Gewalste of getrokken staaf komt met interne spanningen geleverd die zijn ingesloten door het walsen en afkoelen waardoor de staaf is ontstaan. Bij bewerking wordt materiaal alleen aan één zijde verwijderd, waardoor die spanningen uit balans raken en het onderdeel verschuift zodra de snede die spanning vrijlaat. Bij een dikke blok wordt die verplaatsing opgenomen door het resterende gedeelte, zodat niets meetbaars gebeurt. Bij een plaat van slechts enkele millimeters dikte veroorzaakt dezelfde spanningsexpansie een buiging van het onderdeel.
Daarom is de eerste bewerking van een dunne plaat belangrijker dan de laatste. Als de grondstof ruw wordt bewerkt met een gelijke toevoegmaat en daarna mag verschuiven voordat de afwerkende sneden worden gemaakt, vindt die verplaatsing plaats terwijl er nog voldoende materiaal aanwezig is om weg te nemen. Als het onderdeel in één bewerking tot bijna de eindafmeting wordt gebracht, vindt de verplaatsing plaats na de laatste snede, wanneer er niets meer over is om te corrigeren.
Warmtebehandeling laat die spanningen vrij en herordent ze.
Uitharden en temperen is een gecontroleerde thermische cyclus en tevens de grootste belasting die het onderdeel ooit zal ondergaan. Het onderdeel wordt verwarmd, snel afgekoeld om de harde structuur te vormen en vervolgens getemperd tot de in de tekening aangegeven hardheid. Bij elke van deze stappen herordenen de interne spanningen zich, waardoor het onderdeel licht vervormt.
Deze vervorming is geen gebrek aan de warmtebehandeling. Het is wat het materiaal doet en is slechts in zeer algemene zin voorspelbaar qua richting. Wat wel beheersbaar is, is of er na deze vervorming nog verspaning moet plaatsvinden.
De nabewerkingsverspaning herstelt opnieuw het spannings-evenwicht, en het onderdeel verplaatst zich zodra de klem wordt losgemaakt.
Het verspanen van de referentievlakken na het temperen zorgt ervoor dat de steunplaat vlak ligt, maar de verspaning zelf is een spanningsgebeurtenis. Het verwijderen van een dun laagje materiaal van één vlak terwijl het tegenoverliggende vlak onaangetast blijft, verstoort opnieuw het evenwicht, waardoor het onderdeel kan ‘springen’ zodra de klem wordt losgemaakt.
Daarom heeft een gefreesde plaat twee vlakheidswaarden: de ene gemeten terwijl het onderdeel vastgezet is, en de andere gemeten wanneer het los ligt. Een enkele zware afwerkpassage op een dunne plaat levert een onderdeel op dat perfect vlak lijkt op de machine, maar twintig minuten later niet meer vlak blijkt op een meetplaat; de klant ziet alleen dit tweede getal.
Klemkracht verbetert de meting
Een dunne plaat is eenvoudig vlak te klemmen, omdat de klemkracht sterker is dan de stijfheid van het materiaal. Een bankschroef, een set lage klemmen of zelfs een magneetplaat drukken een gebogen plaat tegen de tafel, en elke meting die in die toestand wordt uitgevoerd beschrijft de klem in plaats van het onderdeel.
Het praktische gevolg is dat de vlakheid moet worden gecontroleerd met het onderdeel los op een meetplaat, met behulp van een wijzerteller of een hoogtemeter, en dat deze controle moet worden herhaald nadat het onderdeel de tijd heeft gehad om tot rust te komen, in plaats van onmiddellijk na het losmaken, wanneer de veerkracht nog actief is.
Wat doet een venster met een dunne plaat?
De vensterwanden zijn het dunste gedeelte en trillen.
Het uitsnijden van een rechthoekige opening in een plaat laat vier smalle wanden achter, en die wanden zijn veel minder stijf dan de plaat was voordat het venster bestond. Een frees die langs deze wanden werkt, duwt ze weg in plaats van ze te frezen, en de wand veert terug naar de frees toe — dat is trilling. Trilling manifesteert zich als een slechte oppervlakte binnen het venster, een te grote opening en een hoek die niet meer op de positie ligt die op de tekening is aangegeven.
De oplossing is praktisch in plaats van ingenieus: verlaag de radiale ingreep van de frees, houd de frees scherp en kort, ondersteun de wand van achteren waar de geometrie dat toelaat, en voer de afwerkfrese aan beide zijden van de plaat uit, zodat de wanden gelijkmatig belast worden in plaats van alleen vanaf één zijde gefreesd te worden.
Hoekafroundingen zijn de plekken waar dunne platen breken.
Een scherpe binnenhoek is een spanningsconcentratie, en een gelegeerd roestvast staal met martensitische structuur is hier gevoeliger voor dan zacht koolstofarm staal. Onder belasting ontstaat er een scheur bij de hoek, die zich vervolgens in de wand uitbreidt. Daarom moet de afrondingsstraal op de vensterhoeken als vereiste op de tekening staan, niet als een gemak; en daarom is het de moeite waard om de straal te controleren op het eerste onderdeel van de productieloop en daarna op regelmatige intervallen, aangezien een versleten of beschadigd snijgereedschap stilletjes een scherpere hoek produceert.
De tweede reden om de afrondingsstraal in stand te houden is dat de warmtebehandeling vlak bij dit kenmerk plaatsvindt. Als het venster vóór het temperen wordt gezaagd, ondergaat de hoekgeometrie de volledige cyclus; als het daarna wordt gezaagd, wordt de hoek in reeds gehard materiaal gefreesd en moet het gereedschap in staat zijn om de straal te produceren zonder deze te beschadigen.
Hoe zijn de beugels stap voor stap gemaakt?
Stap 1 – Profiel ruw bewerken en toegestane restmateriaaldikte nalaten voor een latere bewerking
De beugel wordt ruw bewerkt uit een 1Cr17Ni2-staaf, waarbij een gelijkmatige bewerkingsvoorraad op beide vlakken van de verticale plaat en op de basisflens wordt achtergelaten. Deze voorraad is bedoeld voor de warmtebehandeling, niet voor de bewerking: de latere snede moet in staat zijn de vervorming te verwijderen die door de thermische cyclus wordt veroorzaakt.
Stap 2 – Uitgloeien en aanmaken tot de in de tekening aangegeven hardheid
Het ruwe onderdeel ondergaat de volledige uitgloei- en aanmaakcyclus tot het hardheidsbereik dat in de tekening is gespecificeerd; dit verleent de beugel zijn slijtvastheid en zijn weerstand tegen vervorming tijdens gebruik.
Stap 3 – Controleer de hardheid en noteer waar deze is gemeten
De hardheid wordt op het onderdeel gecontroleerd, met metingen op meer dan één plaats, zodat een zacht gebied wordt opgemerkt in plaats van gemiddeld weg te worden genomen. Het noteren van de meetposities is belangrijk: een onderdeel dat aan het uiteinde van de flens de juiste hardheid vertoont maar zacht is naast het raamvormig gedeelte, vormt een ander probleem dan een onderdeel met uniform lage hardheid.
Stap 4 – Frezen van de referentievlaakken na het aanmaken
De vlakken die de beugel positioneren, worden gefreesd na de warmtebehandeling, zodat de vlakheid die de klant meet, wordt verkregen door een snede in materiaal dat al volledig is uitgezet. De snede wordt in evenwichtige doorgangen aan beide zijden van de plaat gemaakt, in plaats van in één zware doorgang aan één zijde.
Stap 5 – Frees het raam op maat en in positie
Het raam wordt gefreesd met de gespecificeerde hoekstraal, waarbij een lichte radiale ingreep wordt gebruikt, zodat de wanden niet van de frees worden weggeduwd. Waar de geometrie dit toelaat, wordt de afwerkende snede op het raam vanaf beide zijden uitgevoerd, zodat de wanden symmetrisch worden belast en de opening uiteindelijk recht door de dikte heen loopt.
Stap 6 – Houd de plaatdikte rondom het raam aan
De dikte van de plaat, en met name de wanddikte rondom het raam, wordt aangehouden volgens de tekening in plaats van overgelaten aan de voorraaddikte, omdat deze dikte bepaalt hoeveel belasting de rand van het raam kan opnemen.
Stap 7 – Verwijder alle spijkers en ontspits elke rand
De randen van het raam, de trede op de basisflens en de omtrekranden zijn ontbramd en de scherpe randen zijn afgerond. Een warmtebehandelde randbram is hard en scherp en kan de handen van degene die de unit monteert, snijden.
Stap 8 – Controleer het onderdeel los op een meetplaat
De vlakheid wordt gecontroleerd met de beugel los van elke klem, op een meetplaat, samen met de afmeting en positie van het raam, de hoekstraal, de plaatdikte en het hardheidsverslag. De volgorde is belangrijk: een vlakheidswaarde die onder klemming wordt gemeten, is geen vlakheidswaarde, maar een registratie van hoe strak de klem werd aangestraakt.
Wat werd er bij de productierun van 1.200 stuks gemeten?
| Controleren | Specificatie | Gecontroleerd over 1.200 beugels |
|---|---|---|
| Hardheid | Tekeningbereik, geen zachte plekken | Op meerdere plaatsen per onderdeel gecontroleerd en geregistreerd |
| Oppervlakken na het temperen | Gefreesd na het temperen, vlak | Afgewerkt in gebalanceerde passes aan beide zijden van de plaat |
| Vlakheid, onderdeel vrij | Op een vlakke plaat, ongeklemd | Gecontroleerd met de houder vrij, niet in de klem |
| Venster | 18 x 12 mm, nauwkeurig op maat en positie | Aansluitend onderdeel gaat zonder problemen door |
| Vensterhoeken | Afgerond volgens tekening | Afgerondheid gecontroleerd op het eerste onderdeel en op regelmatige intervallen |
| Plaatdikte | Volgens tolerantie op de tekening | Vastgehouden rondom het venster evenals dwars over de plaat |
| Basisflens | Vlakke onderzijde, interne trede op positie | Beugel zat op de beugel zonder te wiebelen |
| Temperatuurschaal | Verwijderd, vlakke oppervlakte | Gereinigd na de temperatuurverwerkingssnede |
| Kanten | Ontbramd, scherpe randen afgerond | Geen snijwonden gemeld tijdens montage |
Twaalfhonderd beugels verzonden binnen 24 dagen; de klant meldde dat de beugels vlak op de beugel zaten, dat het raam het tegenstuk schoon opnam en dat er in gebruik geen scheuren op de hoeken van het raam verschenen.
De fout die wij tijdens onze eigen proefrun vonden
Onze proefproductie leverde beugels op die de vlakheidstest op de machine haalden maar faalden op de meetplaat; het verschil lag bij de klem.
We hadden de afwerkende snede uitgevoerd met de plaat stevig vastgeklemd aan een montageplaat, op grond van de redenering dat een stijve opstelling een stijf onderdeel oplevert. Dat is niet het geval. Elke testbeugel las plat in de montageplaat, maar zodra we ze losmaakten en vrij controleerden, waren de meeste meer dan de toegestane tolerantie teruggeveerd. De klem had de boog op zijn plaats gehouden tijdens het snijden, en het materiaal ontspande zich tot een boog zodra de druk werd weggenomen.
Twee wijzigingen zijn in productie genomen, plus één wijziging in de inspectie. De klemdruk is verlaagd naar het niveau dat de snede daadwerkelijk nodig heeft, met ondersteuning onder het venstergebied in plaats van kracht van bovenaf, zodat de plaat wordt gepositioneerd in plaats van ingedrukt. De afwerkpassage op elk vlak is opgesplitst in een lichte ruw-bewerkingspas en een afwerkpas, waarbij de plaat tussen beide passen mag rusten; dit geeft het materiaal de kans om te bewegen vóór de laatste pas in plaats van erna. En de vlakheidstest is verplaatst naar een meting op een ongeklemde vlakke plaat als vrijgavecriteria, wat de wijziging is die de proefonderdelen zou hebben opgemerkt voordat ze ooit werden verpakt.
Tussen de proefproductie en de volledige productie daalde het percentage afgekeurde onderdelen vanwege onvoldoende vlakheid van zichtbaar bij de meeste onderdelen tot nul gedurende de gehele productierun.
Drie bewerkingsvolgordes voor een dunne, geëmailleerde plaat, vergeleken
| Volgorde | Hoe vlakheid wordt bereikt | Vervormingsrisico | Hardheidsonderhoud | Waar het past |
|---|---|---|---|---|
| Ruwbewerken, warmtebehandelen, afwerken | Er wordt een bewerkingsvoorraad gelaten tijdens de thermische cyclus, waarna de referentievlakken en het venster worden gefreesd op gehard materiaal | Laag, omdat de bewerking plaatsvindt vóór de afwerkende freesbewerkingen | Behouden, aangezien de afwerkende freesbewerkingen licht zijn en het onderdeel al de gewenste hardheid heeft | Dunne platen en beugels die na behandeling vlak moeten zijn; dit is de gebruikte bewerkingsvolgorde |
| Alles frezen, vervolgens warmtebehandelen en daarna oppervlakte-slijpen | De geometrie wordt eerst gefreesd en de vlakheid wordt daarna hersteld door één vlak te slijpen | Matig: het venster en dunne wanden vervormen tijdens de thermische cyclus, en slijpen herstelt slechts één vlak | Behouden, maar een harde dunne plaat is moeilijk vast te zetten voor slijpen zonder dezelfde klemfout opnieuw te maken | Onderdelen die aan één zijde vlak zijn en dik genoeg om de thermische cyclus zonder ondersteuning te doorstaan |
| Bewerken uit voorgehard materiaal | De vlakheid wordt geheel niet verstoord door een thermische cyclus | Het laagst, omdat er geen bewerkingsstap is die het onderdeel kan vervormen | Bepaald door de grondstof, dus de tekening moet de geleverde toestand accepteren | Eenvoudige vormgeving in reeds gehard materiaal, waarbij de gefreesde kenmerken geen lange, dunne sneden vereisen |
De eerste rij kost meer per onderdeel dan de tweede, omdat de bewerkingsvoorraad door de warmtebehandeling heen moet worden meegenomen en daarna verwijderd moet worden. Bij deze beugel hebben de wanden van het venster onze keuze voor ons gemaakt: een paar millimeter wand rond een opening overleeft een volledige thermische cyclus niet en komt niet recht terug.
Veelgestelde vragen
Waarom verdraait een gefreesde plaat na uitharden en temperen?
Omdat de thermische cyclus de interne spanning in het materiaal vrijmaakt en opnieuw ordent, waardoor het onderdeel licht vervormt. Als de plaat al tot de definitieve afmetingen is bewerkt, moet die vervorming worden geaccepteerd. Als er een bewerkingsvoorraad was ingepland, wordt de vervorming verwijderd door de afwerkpassen na de warmtebehandeling; daarom is de volgorde belangrijker dan de bewerkingsparameters bij een dunne plaat.
Hoeveel materiaal moet er na de warmtebehandeling worden bewerkt?
Zoveel als nodig is om de door de cyclus veroorzaakte vervorming bij die specifieke vorm te verwijderen. Bij een dunne plaat is dit een kwestie van meting in plaats van een formule: behandel de proefbewerking als meting, controleer de platen los van de klem en stel de bewerkingsvoorraad in op basis van wat u vindt. Te weinig voorraad laat de boogvorming in het afgewerkte onderdeel bestaan; te veel betekent dat goed materiaal wordt weggefreest en de spanning opnieuw in evenwicht moet worden gebracht.
Waarom meten dunne platen vlak terwijl ze geklemd zijn, maar niet daarna?
Omdat de klemkracht sterker is dan de stijfheid van een dunne plaat, drukt de klem de boog uit tijdens het meten. De aflezing beschrijft de klem, niet het onderdeel. De vlakheid van elk dun onderdeel moet vrij worden gecontroleerd op een vlakke plaat, en het onderdeel moet het best de kans krijgen om tot rust te komen voordat de definitieve meting wordt uitgevoerd, in plaats van direct na loslaten te worden gemeten.
Verlaagt frezen na warmtebehandeling de hardheid?
Nee, zolang de afwerkende sneden licht zijn en de door het snijden ontstane warmte onder controle blijft. De hardheid wordt bepaald door de warmtebehandeling, en de snede daarna verwijdert de vervormde oppervlaktelaag zonder de eigenschappen van het materiaal eronder te veranderen. Het risico bij bewerking na warmtebehandeling is niet verlies van hardheid, maar het afsplinteren van een harde rand of een dunne wand; daarom zijn lichte sneden en scherpe gereedschappen hier belangrijker dan bij zacht materiaal.
Wat moet u op uw tekening aangeven?
Zes lijnen beslechten het vlakheidsargument voor een dunne, warmtebehandelde plaat:
1. Geef het hardheidsbereik op en vermeld waar op het onderdeel de hardheid moet worden gecontroleerd, zodat een zacht gebied niet kan ‘verstopt’ zijn in een gemiddelde meting.
2. Geef aan dat de montagevlakken na de warmtebehandeling worden bewerkt, in plaats van deze volgorde aan de werkplaats over te laten.
3. Geef de afmetingen, positie en hoekafschuining van het raam op als toleranties, waarbij de afschuining expliciet als vereiste wordt genoemd en niet als aantekening.
4. Geef de plaat- en wanddikte op met een tolerantie, omdat deze dikte de stijfheid van de raamrand bepaalt.
5. Geef de vlakheid op met het onderdeel vrijliggend en noem het referentievlak; vermeld duidelijk dat de controle ongeklemd plaatsvindt.
6. Geef aan wat op het behandeld oppervlak toegestaan is: of de temperoxidekleuren moeten worden verwijderd, of of een onbewerkte, warmtebehandelde oppervlakte op niet-functionele vlakken toegestaan is.
Een dunne, warmtebehandelde plaat is tegelijkertijd een bewerkingsprobleem en een warmtebehandelingsprobleem, en de twee komen alleen overeen als de volgorde van bewerkingen wordt gepland vóór de eerste snede. Bepaal de bewerkingsvoorraad, de volgorde van de sneden en de controle op ongeklemde delen correct, en de rest is gewoon frezen: een plaat die vlak blijft, een venster dat zijn tegenstuk opneemt en hoeken die geen scheur zullen veroorzaken.






