Soğutularak Isıl İşlem Görmüş Levha: Düzlemsellik Neden Geri Seker?
Bu bağlantı parçasının görevi nedir?
Üç işlev, en ince özellik tarafından taşınır.
Düşey plaka pencereyi taşır. Eşleşen parça açıktan geçer; bu nedenle pencere, boyut ve konum açısından tam olarak doğru olmalıdır ve çevresindeki plaka, eşleşen parçanın giriş sırasında takılmaması için yeterince düz kalmalıdır. Pencere duvarları parçadaki en ince metaldir; bu da onları kesimden önce ve sonra gerçekleşen her şeye en duyarlı hâle getirir.
Taban flanşı braketi konumlandırır. Bu flanş makine braketinin üzerine oturur; bu yüzden alt yüzeyi montaj yüzeyidir ve iç basamak, braketi eşleşen bir özelliğe göre konumlandırır. Flanş düz değilse braket sallanır ve makinede yapılan tüm ölçümler hareketli bir referans noktasından yapılır.
Sertlik aşınmayı taşır. Parça, çizimde belirtilen sertliğe ulaşmak için su verilerek ve temperlenerek işlenir; bu nedenle kullanım sırasında deformasyona uğramaz ve eşleşen parça binlerce kez geçtikten sonra bile pencere kenarları şeklini korur.
Neden bir ince plaka, ısıl işlem sonrası düz tutmak için en zor şeydir?
Stok, kimse bir makineye dokunmadan önce zaten içinde gerilim taşır
Haddelenmiş veya çekilmiş çubuk, üretimini sağlayan haddeleme ve soğutma işlemleriyle içine sıkıştırılmış bir iç gerilimle gelir. İşleme yalnızca bir yüzeyden malzeme kaldırarak yapılır; bu da gerilimi dengesiz hale getirir ve kesim gerilimi serbest bırakırken parça hareket eder. Kalın bir blokta bu hareket kalan kesit tarafından emilir ve hiçbir ölçülebilir değişim gerçekleşmez. Birkaç milimetre kalınlığındaki bir plakada ise aynı gerilim serbest bırakması parçayı bükerek hareket ettirir.
Bu nedenle ince bir plakanın ilk işlemi, son işleminden daha önemlidir. Eğer stok eşit pay bırakılarak kabaca işlenir ve bitirme kesimlerinden önce hareket etmesine izin verilirse, hareket henüz kaldırılacak metal kaldığı sürece gerçekleşir. Eğer parça tek geçişte nihai boyuta yakın şekilde işlenirse, hareket son kesimden sonra, düzeltilecek hiçbir malzeme kalmadığında gerçekleşir.
Isıl işlem bu gerilimi serbest bırakır ve yeniden düzenler
Su verme ve temperleme, kontrollü bir termal döngüdür ve parça üzerinde gerçekleşecek en büyük gerilme olayıdır. Parça ısıtılır, sert yapıyı oluşturmak için hızlıca soğutulur ve ardından çizimde belirtilen sertliğe getirmek için temperlenir. Bu adımların her biri, iç gerilmenin yeniden düzenlenmesine olanak tanır ve parça bu süreçte hafifçe çarpılır.
Çarpma, ısıl işlemin bir kusuru değildir. Bu, malzemenin doğal davranışıdır ve yönü yalnızca en genel anlamda tahmin edilebilir. Kontrol edilebilen şey, bu durumdan sonra parçada hâlâ talaş kaldırma işlemi yapılması gerekip gerekmediğidir.
Temperlemeden sonra yapılan temizleme kesimi, gerilimleri tekrar dengeye kavuşturur ve parça bağlama mandreni çıkarıldığında hareket eder.
Referans yüzeylerin temperlemeden sonra kesilmesi, braketin düz oturmasını sağlar; ancak bu kesme işlemi kendisi de bir gerilme olayıdır. Bir yüzeyden ince bir malzeme tabakası kaldırılırken diğer yüzey dokunulmamış bırakılırsa, denge tekrar bozulur ve parça mandren çözüldüğü anda aniden şekil değiştirebilir.
Bu nedenle işlenmiş bir plakanın iki düzlemsellik değeri vardır: parça tutulurken ölçülen değer ve parça serbest bırakıldığında ölçülen değer. İnce bir plaka üzerinde tek bir ağır son işlem geçişi, parçanın makinede mükemmel düz görüldüğü ancak yirmi dakika sonra bir yüzey plakasında düz görünmediği bir durum yaratır; müşteri ise yalnızca ikinci değeri görür.
Sıkma kuvveti ölçümü yanıltıcıdır
İnce bir plaka düz tutmak için kolayca sıkılabilir, çünkü sıkma kuvveti malzemenin rijitliğinden daha güçlüdür. Bir mengene, alçak profilli bir pense seti veya hatta bir manyetik tabla, eğrilmiş bir plağın tabloya temas etmesini sağlayacak şekilde baskı uygular ve bu durumda alınan her ölçüm, parçadan ziyade sıkma düzenine ait bilgi verir.
Pratik sonuç olarak düzlemsellik kontrolü, parçanın yüzey plakası üzerinde serbest bırakılmış halde, bir kadran göstergesi veya yükseklik ölçer ile yapılmalıdır; ayrıca kontrol, mengeneden çıkarıldıktan hemen sonra değil, yay etkisi hâlâ devam ederken değil, parçanın yerleşmesine izin verildikten sonra tekrarlanmalıdır.
Bir pencere, ince bir plaka üzerinde ne yapar?
Pencere duvarları en ince kesimdir ve titrerler.
Bir plakada dikdörtgen bir açıklık kesmek dört dar duvar bırakır ve bu duvarlar pencere oluşturulmadan önceki plakaya kıyasla çok daha az rijittir. Duvarlar boyunca çalışan bir freze bıçağı, kesmek yerine onları dışa doğru iter ve duvar, bıçağa geri sıçrar; bu da titreşimdir. Titreşim, pencerenin iç yüzeyinde kötü bir yüzey kalitesi, açıklığın gereğinden büyük olması ve çizimde belirtilen konumdan ayrılmış bir köşe olarak kendini gösterir.
Çözüm pratiktir, zekice değildir: freze bıçağının radyal temasını azaltın, bıçağı keskin ve kısa tutun, geometri izin verdiğinde duvarı arkasından destekleyin ve pencerenin son işlemi için plakanın her iki yüzünden de duvarlara eşit yük uygulayacak şekilde freze atın.
Köşe yuvarlatmaları, ince plakaların çatladığı yerlerdir.
Keskin bir iç köşe, gerilme yoğunluğuna neden olur ve ısıl işlem görmüş martensitik paslanmaz çelik, yumuşak düşük karbonlu çeliğe kıyasla buna daha duyarlıdır. Yük altındayken çatlak, köşeden başlar ve duvar içine doğru ilerler. Bu yüzden pencere köşelerindeki yay yarıçapı, bir kolaylık değil, bir gereklilik olarak çizimde belirtilmelidir; ayrıca, aşınmış veya çentikli bir kesici uç sessizce daha keskin bir köşe ürettiği için, üretim başlangıcında ilk parçada ve sonrasında aralıklı olarak bu yarıçapın kontrol edilmesi önemlidir.
Yarıçapın korunmasının ikinci nedeni, ısıl işlemin bu özelliğe yakın gerçekleşmesidir. Eğer pencere, temperleme işleminden önce kesilirse, köşe geometrisi tüm ısıl işlem döngüsünden geçer; eğer pencere, temperlemeden sonra kesilirse, köşe zaten sertleştirilmiş malzemeye işlenir ve takım, çentik oluşturmadan bu yarıçapı oluşturabilecek kapasitede olmalıdır.
Braketler nasıl yapıldı, adım adım?
Adım 1 – Profil kabaca işlendi ve sonraki kesim için pay bırakıldı
Parça, 1Cr17Ni2 çubuktan işlenerek kaba olarak üretilir; dikey plakanın her iki yüzü ile taban flanşında eşit bir işlenebilirlik payı bırakılır. Bu pay, işlemenin değil, ısıl işlemin uygulanabilmesi için bırakılmıştır: daha sonraki kesme işlemi, ısıl döngü nedeniyle oluşan şekil değişimini gidermek amacıyla yapılmalıdır.
Adım 2 – Çizimde belirtilen sertliğe ulaşmak için su verme ve temperleme
Kaba parça, çizimde belirtilen sertlik aralığına ulaşmak üzere tam bir su verme ve temperleme döngüsünden geçirilir; bu işlem, parçaya kullanım sırasında aşınmaya ve deformasyona karşı direnç kazandırır.
Adım 3 – Sertliği kontrol edin ve ölçüm yapılan noktaları kaydedin
Sertlik, parçanın kendisinde ölçülür; tek bir noktada değil, birden fazla noktada okumalar alınarak yumuşak bir bölge ortalamaya karıştırılmadan tespit edilir. Ölçüm yapılan konumların kaydedilmesi önemlidir: flanşın ucunda doğru sertlik değerine sahip ancak pencere kenarında yumuşak olan bir parça ile sertlik değerinin tümünde eşit şekilde düşük olduğu bir parça farklı sorunlardır.
Adım 4 – Temperlemeden sonra referans yüzeyleri frezeleyin
Braketin konumunu belirleyen yüzeyler, ısıl işlem sonrası frezelenir; bu nedenle müşteri tarafından ölçülen düzlemsellik, malzemenin hareketini tamamladığından sonra yapılan bir kesmeyle sağlanır. Kesme, plakanın yalnızca bir yüzüne ağır bir geçiş yerine her iki yüzüne de dengeli geçişlerle uygulanır.
Adım 5 - Pencereyi boyut ve konuma göre frezele
Pencere, belirtilen köşe yarıçapıyla frezelenir; duvarların freze bıçağı tarafından itilmesini önlemek için hafif radyal temasla çalışılır. Geometri izin verdiğinde pencerenin bitirme kesmesi her iki yüzeyden de yapılır, böylece duvarlar simetrik olarak yüklenir ve açıklık plakanın kalınlığı boyunca düz bir şekilde oluşur.
Adım 6 - Pencere etrafındaki plaka kalınlığını sabitle
Plakanın kalınlığı ve özellikle pencere etrafındaki duvar kalınlığı, stok boyutuna bırakılmak yerine çizimde belirtilen değerde tutulur; çünkü bu kalınlık, pencere kenarının taşıyabileceği yük miktarını belirler.
Adım 7 - Tüm kenarları kenar temizleme (deburr) ve kırma
Pencere kenarları, taban flanşındaki basamak ve dış hat kenarları kenar temizliği yapılmıştır ve keskin kenarlar kırılmıştır. Isıl işlem görmüş bir kenar kenarı sert ve keskindir ve ünitenin montajını yapan kişinin ellerini keser.
Adım 8 – Parçayı yüzey plakası üzerinde serbest halde kontrol edin
Düzlemsellik, herhangi bir kelepçe kullanılmadan yüzey plakası üzerinde, pencere boyutu ve konumu, köşe yarıçapı, levha kalınlığı ile sertlik kaydıyla birlikte kontrol edilir. Sıra önemlidir: kelepçeli durumda alınan bir düzlemsellik değeri gerçek bir düzlemsellik değeri değildir; bu, kelepçenin ne kadar sıkı çekildiğine dair bir kayıt olur.
1.200 adetlik üretim partisiyle ne ölçüldü?
| Onay | Teknik özellik | 1.200 adet bağlantı parçası üzerinden tutuldu |
|---|---|---|
| Sertlik | Çizim aralığı, yumuşak nokta yok | Parça başına birkaç noktada kontrol edildi ve kaydedildi |
| Isıl işlem sonrası yüzeyler | Isıl işlem sonrası frezelenmiş, düz | Levhanın her iki yanında dengeli geçişlerle kesildi |
| Düzgünlük, parça serbest | Yüzey plakası üzerinde, sıkılmamış olarak | Bağlantı parçası serbest durumda iken kontrol edildi, bağlama parçasında değil |
| Pencere | 18 x 12 mm, boyut ve konum açısından doğru | Eşleşen parça sorunsuz geçti |
| Pencere köşeleri | Çizime uygun olarak yuvarlatıldı | Yuvarlatma, ilk parçada ve aralıklarla kontrol edildi |
| Plaka kalınlığı | Çizim toleransına uygun | Pencere etrafında ve ayrıca plaka boyunca tutuldu |
| Taban flangesi | Düz alt yüzey, konumda iç basamak | Kanca, sallanmadan kanca üzerine oturdu |
| Isıl işlem ölçeği | Çıkarıldı, düz yüzey | Isıl işlem sonrası kesimden sonra temizlendi |
| Kenarları | Kenarlar yuvarlatıldı, keskin kenarlar kırıldı | Montaj sırasında kesik bildirilmedi |
24 günde on iki yüz kanca gönderildi ve müşteri, kancaların kanca üzerine düz oturduğunu, pencerenin eşleşen parçayı sorunsuz aldığını ve hizmet süresince pencere köşelerinde çatlak oluşmadığını bildirdi.
Kendi deneme çalışmasında bulduğumuz arıza
Deneme çalıştamızda, makinede düzlemsellik testini geçen ancak yüzey plakasında başarısız olan kancalar üretildi; fark, bağlama sistemi oldu.
Son kesimi, bir sabitleme plakasına sıkıca bağlanmış levha ile ayarlamıştık; çünkü sert bir montaj, sert bir parça üretir mantığıyla hareket etmiştik. Ancak bu doğru değil. Her deneme parçası sabitleme plakasında düz okunuyordu; ancak serbest bırakıldıklarında ve serbest halde kontrol edildiklerinde, çoğu izin verilen tolerans değerinden daha fazla geri dönmüştü. Kesim yapılırken kelepçe, eğriliği yerinde tutmuştu; ancak basınç kalktığında malzeme hemen bir eğriye dönüyordu.
İki değişiklik üretim aşamasına geçti ve bir değişiklik de muayene işlemine uygulandı. Sıkma basıncı, kesimin gerçek ihtiyaç duyduğu seviyeye düşürüldü; pencere alanının altına destek konuldu ve üst yüzeyine baskı uygulanmadı; böylece plaka sıkılmak yerine konumlandırıldı. Her yüzeydeki son işleme geçişi, plakanın bu iki işlem arasında dinlenmesine izin verilerek hafif bir ilk talaş kaldırma ile bir sonraki ince işleme olarak ikiye ayrıldı; bu da malzemenin son kesimden önce hareket etmesine olanak tanır, değil sonra. Ayrıca düzlemsellik kontrolü, parça paketlenmeden önce deney parçalarını yakalayacak değişiklik olarak, serbest bırakma kriteri olarak sıkılmamış yüzey plakası ölçümüne taşındı.
Deneme ve üretim arasında düzlemsellik reddi oranı, çoğu parçada görünür düzeyden, tüm üretim boyunca sıfıra düştü.
İnce, ısıl işlem görmüş bir plaka için üç farklı işlem sırası karşılaştırıldı
| Sıra | Düzlemsellik nasıl sağlanır | Şekil Bozulma Riski | Sertlik bütünlüğü | Nereye Uyduğu |
|---|---|---|---|---|
| Kaba işleme, ısıl işlem, nihai frezeleme | Isı döngüsü sırasında bir tolerans bırakılır, ardından referans yüzeyleri ve pencere temperli malzemede kesilir | Düşük, çünkü hareket işlenecek kesimlerden önce gerçekleşir | Korunur, çünkü son kesimler hafiftir ve parça zaten sertlikteyken bulunur | İşlem sonrası düz kalması gereken ince plakalar ve bağlantı parçaları; burada kullanılan işlem sırası |
| Her şeyi frezele, ısıl işlem uygula, ardından yüzey taşla | Önce geometri kesilir, sonra bir yüzeyin taşlanmasıyla düzlemsellik geri kazanılır | Orta düzey: pencere ve ince duvarlar döngü sırasında çarpılır; taşlama yalnızca bir yüzeyi geri kazandırır | Korunur, ancak sert bir ince plaka, aynı sıkma hatasını tekrarlamadan taşlama için tutulması zordur | Yalnızca bir yüzü düz olan ve döngüyü desteksiz olarak atlatmaya yetecek kadar kalın olan parçalar |
| Ön-sertleştirilmiş ham maddeden işle | Düzlemsellik, termal bir döngü tarafından hiç bozulmaz | En düşük, çünkü parçayı çarpıtacak bir işlem adımı yoktur | Ham maddeye göre belirlenir; bu nedenle çizim, teslim edilen durumu kabul etmelidir | Zaten sert malzemede basit geometri; freze ile işlenen özellikler, uzun ince kesimler gerektirmez |
İlk satırın parça başına maliyeti ikinciden daha yüksektir, çünkü tolerans ısı işleminden geçirilip sonrasında kesilerek kaldırılmalıdır. Bu bağlantı parçasında pencere duvarları bize kararı verdi: bir açıklamanın etrafındaki birkaç milimetrelik duvar, tam bir termal döngüden geçtikten sonra düz olarak geri dönmez.
SSS
Freze ile işlenmiş bir levha neden su verme ve temperleme sonrası bükülür?
Isıl işlem döngüsü, malzemenin iç gerilimlerini serbest bırakır ve yeniden düzenler; bu nedenle parça hafifçe çarpılır. Eğer levha zaten son boyutuna işlenmişse, bu çarpılma kabul edilmek zorundadır. Eğer bir tolerans bırakılmışsa, işlem sonrası yapılan bitirme işlemleriyle bu çarpılma kaldırılır; bu yüzden ince bir parçada sıralama, işleme parametrelerinden daha önemlidir.
Isıl işlem sonrası kesim için ne kadar malzeme bırakılmalıdır?
İşlem döngüsünün o geometri üzerinde oluşturduğu çarpılmayı gidermeye yetecek kadar malzeme bırakılmalıdır; ince bir levha için bu, bir formülden ziyade ölçüm meselesidir: Deneme çalışmasını bir ölçüm olarak değerlendirin, levhaları bağlama aparatlarından çıkararak kontrol edin ve bulduğunuz sonuçlara göre toleransı belirleyin. Çok az tolerans, tamamlanmış parçada eğrilik bırakır; çok fazla tolerans ise sağlam malzemenin kesilmesine ve gerilimin tekrar dengelenmesine neden olur.
Neden ince levhalar bağlama aparatlarında düz ölçüldüğü halde sonrasında düz değildir?
Çünkü sıkma kuvveti ince bir levhanın rijitliğinden daha güçlüdür; bu nedenle ölçüm alınırken pense yaylanmayı bastırır. Okuma sonucu, parçayı değil, penseyi tanımlar. Herhangi bir ince parçanın düzlemselliği, yüzey masasında serbest halde kontrol edilmelidir ve nihai okuma, parçanın hemen bırakıldığı anda değil, mümkünse yerleşmesine izin verildikten sonra yapılmalıdır.
Isıl işlem sonrası frezeleme sertliği azaltır mı?
Hayır, ancak bitirme kesimleri hafif olmalı ve kesim sırasında oluşan ısı kontrol altında tutulmalıdır. Sertlik, ısıl işlem ile belirlenir; sonrasında yapılan kesim, malzemenin altındaki yapısını değiştirmeden bükülmüş yüzey katmanını kaldırır. Isıl işlem sonrası işlemenin riski kaybedilen sertlik değil, sert bir kenar veya ince bir duvarda çatlamadır; bu yüzden burada hafif kesimler ve keskin takımlar yumuşak malzemelerdekinden daha önemlidir.
Çiziminize ne yazmalısınız?
İnce, ısıl işlem görmüş bir levhanın düzlemsellik tartışmasını çözen altı çizgi:
1. Sertlik aralığını belirtin ve sertliğin nerede kontrol edileceğini belirtin, böylece bir yumuşak nokta ortalama değerler içinde gizlenemesin.
2. Montaj yüzeylerinin ısı işleminden sonra işlendiğini belirtin; işlem sırasını üretim atölyesine bırakmayın.
3. Pencere boyutunu, konumunu ve köşe yarıçapını tolerans olarak verin; yarıçapı bir not değil, bir gereksinim olarak belirtin.
4. Plaka ve duvar kalınlığını bir toleransla birlikte verin; çünkü bu kalınlık pencere kenarının rijitliğini belirler.
5. Parça serbest durumdayken düzlemsellik değerini belirtin ve referans düzlemi (datum) adını verin; kontrolün sıkılmamış halde yapıldığını açıkça belirtin.
6. İşlem görmüş yüzeyde kabul edilebilir olanları belirtin: temper oksit renkleri kaldırılmalı mıdır yoksa işlenmemiş işlem görmüş yüzey fonksiyonel olmayan yüzlerde kabul edilebilir midir?
İnce bir ısıl işlem görmüş plaka, aynı anda bir tornalama sorunu ve bir ısıl işlem sorunudur; bu iki sorun yalnızca ilk kesimden önce sıranın planlanması durumunda uyum sağlar. Talaş miktarını, kesim sırasını ve sıkılmamış kontrolü doğru yaparsanız geri kalanı sıradan frezelemedir: düz kalacak bir plaka, eşleştirilecek parçasını alacak bir pencere ve çatlak başlatmayacak köşeler.






